Tuesday, 18 August 2026

तुलसीदास जी

गोस्वामी तुलसीदास जी को नमन

धन्य धरा, धन्य भारत माता,
जिनके अंचल जन्मे संत महान।
भक्ति सुधा बरसाई जग में,
जिनसे पावन भयो जहान॥

राम नाम को दीप जलाकर,
तम के बीच दिखाया पंथ।
भटके मन को राह बताई,
प्रेम बनाया जीवन-मंत्र॥

करुणा जिनकी वाणी में थी,
विनय हृदय की शान रही।
रामचरित के अमृत द्वारा,
जन-जन में भगवान रही॥

शब्द-शब्द में राम विराजे,
भाव-भाव में भक्ति अपार।
तुलसी की लेखनी ने कर दिया,
जन-मन मंदिर सा साकार॥

न धन चाही, न यश चाहा,
चाहा केवल प्रभु का नाम।
जिनकी लेखनी आज भी देती,
जीवन को मर्यादा का धाम॥

जब तक जग में राम-कथा है,
जब तक प्रेम की ज्योति महान।
तब तक तुलसी अमर रहेंगे,
भारत के गौरव, संत सुजान॥

जय तुलसी, जय राम-भक्ति,
जय पावन संत-विचार।
युग-युग तक जग गाता रहे,
तुलसी का मंगलमय संसार॥

Monday, 10 August 2026

🚩 श्री पंचमुखी हनुमान चरित 🚩

🚩 श्री पंचमुखी हनुमान चरित 🚩

मंगलाचरण

॥ दोहा ॥
बंदउँ पवनकुमार बल, बुद्धि-भक्ति के धाम।
पंचमुखी कपिराज प्रभु, सदा बसहु उर राम॥

जय अंजनि-सुत महाबलदायी।
रामदूत अतुलित सुखरायी॥
भक्तन हित तुम प्रकट कृपाला।
संकट हरन, दीन प्रतिपाला॥

जब लंका रण घोर मचायो।
रावन मन अति भय उपजायो॥
देखि राम के बान प्रचंडा।
डोलत दनुज, कंपत भूखंडा॥

रावन तब मन मंत्र बिचारा।
अहिरावण स्मरि किया पुकारा॥
पातालपति मायाबल भारी।
छल बल में अति चतुर संसारी॥

माया करि प्रभु हरि ले गयऊ।
राम-लखन पाताल धरि भयऊ॥
कपि दल सोवत, रात अँधियारी।
दुखित भयो सब सेना सारी॥

जागे पवनतनय बलवन्ता।
राम-वियोग भए दुखकन्ता॥
सुमिरि रघुनायक नाम कृपाला।
चले पाताल, धरि उर ज्वाला॥

द्वार मिले मकरध्वज बाला।
वीर, विनीत, महा मतवाला॥
राम-काज हित कीन्ह समुझाई।
पातालपुरी की राह बताई॥

भीतर देखि यज्ञ मँडप भारी।
अहिरावण बैठा असुराचारी॥
पाँच दिशन दीपक जलत रहे।
मंत्र जपत सब दानव कहे॥

हनुमत मन यह बात बिचारी।
एक साथ बुझें ज्योति सारी॥
तब प्रभु धर्यो अद्भुत स्वरूपा।
देखि डोलि उठी दनुज अनूपा॥

पूर्व कपि मुख तेज निकेता।
राम-भक्ति का दिव्य चेता॥
दक्षिण नरसिंह विकराला।
दुष्ट-दलन, भय-हरन कृपाला॥

पश्चिम गरुड़ रूप सुखकारी।
विष-बाधा हर, शक्ति अपारी॥
उत्तर वराह धर्यो तन सोहा।
धरनी-धारक, दुख-तम मोहा॥

ऊर्ध्व हयग्रीव ज्ञान प्रकाशा।
वेद-वाणी के परम निवासा॥
पाँच मुखन में शक्ति समाई।
काँपि उठी पाताल पुराई॥

एक साथ सब दीप बुझाए।
अहिरावण के प्राण गँवाए॥
मुक्त किए रघुवर दोऊ भाई।
जय-जय धुनि त्रिभुवन में छाई॥

राम हृदय अति प्रेम उमंगा।
लगे कपि उर, बहि सुख-गंगा॥
कहे रघुनाथ—सुनो हनुमाना।
तुम सम प्रिय नहिं जग में आना॥

हनुमत बोले विनय हमारे।
राम कृपा बिन कौन उबारे॥
सेवक धर्म यही जग माहीं।
प्रभु हित तन-मन अर्पन जाहीं॥

जो नर पंचमुखी गुन गावै।
भय, संताप निकट नहिं आवै॥
राम-नाम उर धरे जो कोई।
भवसागर तरि जाए सोई॥

फलश्रुति

॥ दोहा ॥
पंचमुखी हनुमंत प्रभु, दीनन के आधार।
राम-भक्ति देहु सदा, करहु जगत उद्धार॥

🚩 श्री पंचमुखी हनुमान कथा 🚩

🚩 श्री पंचमुखी हनुमान कथा 🚩

॥ दोहा ॥
राम काज हित कपि चले, धरि मन अटल विचार।
पंचमुखी रूप धरि प्रभु, कीन्ह अहिरावण संहार॥

॥ चौपाइयाँ ॥

राम लखन जब रण में आए।
रावन दल सब भय उपजाए॥

देखत कपि की शक्ति अपारा।
मायावी मन कीन्ह विचारा॥

अहिरावण पाताल निवासी।
मायाबल बलवान खल खासी॥

रावन कह्यो—तुम करो उपाया।
राम लखन हरि पाताल पठाया॥

मायाजाल रचि निशि अँधियारी।
निद्रा दीन्ह कपिन्ह सब भारी॥

राम लखन को हरि ले गयऊ।
पाताल लोक भीतर धरि भयऊ॥

प्रभु के बंधन कपि न सहाहीं।
राम बिना कछु भान न आहीं॥

जागे पवनसुत बलधामा।
सुमिरत हृदय बसे रघुरामा॥

खोजत-खोजत पाताल पहुँचे।
द्वारपाल बलवान से जूझे॥

मकरध्वज नाम धर्यो बलवाना।
देखत कपि चकित भए हनुमाना॥

पूछे कपि—कौन तुम भाई।
कह मकरध्वज—कपि तन जाई॥

कह्यो—तुम्हीं मेरे पिता सुहाए।
पवनसुत सुनि अचरज पाए॥

तब हनुमत मन बात विचारी।
राम-काज हित छोड़ि ममता सारी॥

मकरध्वज से कीन्ह समझावा।
मार्ग बतायो, शीश नवावा॥

पातालपुरी भीतर कपि धाए।
असुर समूह देखि डरपाए॥

अहिरावण करि मंत्र पुकारा।
बंधे राम-लखन बलिहारा॥

देखि दशानन सम भयकारी।
कपि की दृष्टि हुई अति भारी॥

मंदिर भीतर दीपक जारे।
पाँच दिशान में दीप उजारे॥

हनुमत मन तब बात बिचारी।
एकहि बार बुझावौं सारी॥

पूर्व दिशा कपि मुख धरि लीन्हा।
दक्षिण नरसिंह रूप नवीनाँ॥

पश्चिम गरुड़ रूप बलधारी।
उत्तर वराह शक्ति अपारी॥

ऊर्ध्व हयग्रीव मुख सुहावा।
पाँचों रूप में तेज समावा॥

पंचमुखी जब रूप प्रचंडा।
काँप उठा पाताल अखंडा॥

एक साथ दीपक सब बुझाए।
अहिरावण के प्राण गँवाए॥

टूटा बंधन राम लखन का।
मिटा अँधेरा पाताल भवन का॥

मुक्त कराए रघुवर भाई।
जय जय धुनि नभ भीतर छाई॥

राम लखन ने कपि उर लाए।
प्रेम सहित निज कंठ लगाएँ॥

राम कहे—हे भक्त हमारे।
तुम बिन कौन संकट से तारे॥

हनुमत बोले—नाथ कृपाला।
सेवक हेतु न सोचहु भाला॥

राम-नाम ही मोर सहारा।
राम-काज जीवन संसारा॥

पंचमुखी प्रभु महाबलधामा।
रखहु भक्तन के हृदय राम-नामा॥

जहँ संकट हो, तहँ तुम धावहु।
दीनन के तुम काज बनावहु॥

भूत-पिशाच भय नहिं व्यापै।
राम-भक्त के निकट न आवै॥

ज्ञान, विवेक, बल के दाता।
हरहु सकल मन की दुख-गाथा॥

जो नर श्रद्धा सहित ध्यावै।
मनवांछित फल नित ही पावै॥

राम चरण में मन जो लागै।
ताहि न मोह-माया फिर बाँधे॥

कहे पवनसुत—एकहि भरोसा।
राम नाम बिन दूजा न कोसा॥

सीताराम हृदय में धारा।
भवसागर तरि जाए संसारा॥

॥ समापन दोहा ॥

पंचमुखी हनुमंत प्रभु, मंगल मूल महान।
राम-भक्ति देहु नाथ, निर्मल करहु प्राण॥

स्वर्ण मंदिर अमृतसर

यह रहा स्वर्ण मंदिर का इतिहास – कवितात्मक शैली में , भावपूर्ण, सरल और प्रभावशाली भाषा में: ✨ स्वर्ण मंदिर – इतिहास की काव्य कथा ✨ अमृत तल...